नागरिकता सम्बन्धि विधेयकमा भएका विवादास्पद कुराहरु: कति यथार्थ र भ्रम

बिज्ञापन

नयाँ संविधानमा परिकल्पना गरिएको व्यवस्था कार्यान्वयनका लागि ल्याइएको विधेयकमा अझै कतिपय विषयहरूमा सांसदहरूको विरोध र फरक मत देखिएको छन । दुई वर्षसम्म संसद्मा छलफल हुँदा पनि टुङ्गो लाग्न नसकेको यस अघिको यस्तै विधेयक फिर्ता लिएर सरकारले नयाँ नागरिकता सम्बन्धी अध्यादेश ल्याएको हो । तल्लो सदन अर्थात प्रतिनिधीसभाबाट पारित भएको नागरिकता विधेयकले नेपाली पुरुषसँग विवाह गरेर आउने विदेशी महिलाले पहिलेको देशको नागरिकता त्याग्न प्रक्रिया सुरु गरे लगत्तै नेपाली नागरिकता पाउने व्यवस्था गरेको छ । यो विधेयकमा सबैभन्दा विवादित विषय नै यही देखिएको छ । अध्यादेशले नेपाली नागरिक आमाबाट नेपालमा जन्म भई नेपालमा बसोबास गरेको र बाबुको पहिचान हुन नसकेका व्यक्तिलाई वंशजको नागरिकता लिने बाटो खोलेको छ । तर, यसरी नागरिकता प्राप्त गरेको व्यक्तिको बाबु विदेशी ठहर भए वंशजको नागरिता कायम रहने छैन । निजले बाबुको बसोबास भएको देशको नागरिकता लिएको छैन भन्ने घोषणा गरेमा उनको नागरिकता अंगीकृतमा परिणत हुनेछ ।

बिज्ञापन

यो विषय पनि संविधानले नै सम्बोधन गरेको थियो । २०७२ सालको संविधानमा भनिएको छ, ‘नेपालको नागरिक आमाबाट जन्म भई नेपालमा नै बसोवास गरेको र बाबुको पहिचान हुन नसकेको व्यक्तिलाई वंशजको आधारमा नेपाली नागरिकता प्रदान गरिनेछ ।’ तर संविधान अनुसार नागरिकता ऐन संशोधन भएन र प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरुले ऐन नभएको भन्दै नागरिकता दिएनन । कतिले अदालतलमा मुद्दा दायर गरी यही प्रावधान अनुसार नागरिकता लिए, धेरैले नागरिकता पाउन सकेका थिएनन ।
संविधानमै नेपाली नागरिकसँग बिहे गर्ने विदेशी महिलाले चाहेमा संघीय कानून बमोजिम नेपालको अंगीकृत नागरिकता लिनसक्ने छ भनिएको छ । विदेशी नागरिकसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरेकी नेपाली महिला नागरिकबाट जन्मिएको व्यक्तिको हकमा नेपालमा स्थायी बसोबास गरेको र विदेशी नागरिकता प्राप्त गरेको रहेनछ भने संघीय कानून बमोजिम अंगीकृत नागरिकता प्राप्त गर्न सक्ने भनिएको छ ।
नेपाली नागरिक आमाबाट नेपालमा जन्म भई नेपालमा बसोबास गरेको र बाबुको पहिचान हुन नसकेका व्यक्तिलाई वंशजको नागरिकता लिन पाउने व्यवस्था अनुसार आमाको नामबाट नागरिकता दिनु पर्छ । गर्भ महिलाको अधिकारको कुरा हो । कुनै पुरुषले गर्भ राखेर भाग्यो भन्दैमा त्यो गर्भ फाल्नुपर्ने नत्र महिला र बालबच्चाले जीवनभर वा कुनै कालखण्डमा अपमानित हुनु पर्ने अवस्था बनाइनु हुदैन । यो अपमान हटाएर नेपाली महिलाको बच्चाले वंशजका आधारमा नागरिकता पाउनु पर्छ ।

एनआरएनलाई नागरिकता दिनु हुदैन, अन्य परिचयपत्रको व्यवस्था गर्नु पर्दछ । नागरिकता भनेको नागरिकलाई दिइने हो, गैरनागरिक वा भूतपुर्व नागरिकलाई होइन । नेपाली मुलका हुन भनेर उनीहरुका लागि अन्य देशका नागरिकहरु भन्दा केहि विशेष अधिकार दिनु असामान्य होइन । आर्थिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक गतिबिधि गर्न सहज बनाइदिनु ठिक हो । तर त्यसका लागि नागरिकता नै चाहिन्छ भन्ने होईन । एनआरएन परिचयपत्र भए पुग्छ । जोसुकैलाई नागरिकता दिएर नागरिकताको मानमर्दन गर्ने र विशेषता फेर्नु ठिक होइन ।
वैबाहिक अंगिकृत नागरिकता त्यति सजिलै दिने व्यवस्था कायमै राख्नु गलत हो । केहि बर्ष पछि दिने प्रावधान उचित हुन्छ । यसमा विवाह गरेको केही बर्षको अन्तरमा दिने व्यवस्था राख्नुपर्दछ । छिमेकी राष्ट्रहरुमा वा अन्तराष्ट्रिय चलनहरुको कारणले पनि केही बर्षे प्रावधान राख्नु उचित हुन्छ । संसारका धेरै देशहरुले वैबाहिक अंगिकृत नागरिकताका लागि केहि समयको शर्त राख्ने गरेको पाउन सकिन्छ ।
नेपालभित्र फेला परेको पितृत्व र मातृत्वको ठेगाना नभएको प्रत्येक नाबालक निजको बाबु वा आमाको पत्ता नलागेसम्म वंशजको नाताले नेपालको नागरिक मानिनेू भन्ने प्रावधान घातक देखिन्छ । मानव अधिकारको दृष्टिकोणले सही देखिए पनि हाम्रो भौगोलिक अवस्थितिको आधारमा यो ज्यादै जोखिमपूर्ण व्यवस्था हो । खुला सिमाना भएको हिसाबले नियोजित रुपमै यहि प्रावधानको आधारमा हामी नै अल्पसंख्यक हुने गरी पितृत्व र मातृत्वको ठेगाना नभएका नाबालकहरु उत्पन्न हुन सक्छन ।

बिज्ञापन

देशको नागरिकता पाउने कुरामा सरकार गम्भिर हुनुपर्दछ । मधेशमा बस्ने सम्पुर्ण नेपाली नागरकिलाई नागरिकता बाट बञ्चित गरिनु हुदैन ।

सम्बन्धित खवर

रुपन्देहीको देवदहमा संचालित मेलमिलाप सम्बन्धी आधारभूत तालिम सम्पन्न

उनी संग फेरी भेटै भएन…

पाल्पामा बोक्सी झार्न भन्दै महिलामाथि निर्मम कुटपिट

आईपीएल फाइनल आज: उपाधिका लागि कोलकाता र हैदराबाद भिड्दै

पोलियोविरुद्धको ‘आइपिभी’ खोप अभियान देशभर सुरु

देवदहमा महिला प्रजनन् स्वास्थ्य सम्बन्धी प्रशिक्षण तथा अन्तरक्रिया कार्यक्रम सम्पन्न

कृकेटर सन्दीप लामिछानेको अमेरिका यात्रा आउने सातासम्म निश्चित हुने

सडक निर्माणमा अलपत्र पारेकाे भन्दै मेयर बालेनले खन्याए सडक विभाग अगाडी एक ट्रक धूलो